Chuông gió: chọn theo tiếng, và chỗ treo quyết định bạn giữ được bao lâu
Chuông gió là món ai cũng thấy quen mà ít ai chọn kỹ. Phần lớn người mua nhìn hình dáng rồi treo lên, và chỉ tới lúc sống chung mới phát hiện ra hai chuyện: tiếng không như mình tưởng, và có người trong nhà — hoặc bên cạnh — không chịu nổi nó. Bài này bàn về tiếng và về chỗ treo, hai thứ quyết định bạn giữ được nó bao lâu.
Tiếng là thứ phải chọn trước, không phải hình dáng
Cùng một kiểu dáng, đổi chất liệu là ra một món khác hẳn. Mấy nhóm phổ biến:
Ống kim loại rỗng — tiếng trong, ngân dài, cao độ rõ ràng. Ống càng dài và càng dày thì tiếng càng trầm. Đây là loại vang xa nhất, và cũng là loại gây phiền hàng xóm nhiều nhất.
Thanh kim loại đặc — tiếng gọn hơn, tắt nhanh, ít ngân.
Tre, gỗ — tiếng đục, khô, gần như không ngân. Nhẹ nhàng nhất trong nhóm, hợp không gian nhỏ và hợp người ngủ nông.
Gốm, sứ, vỏ sò, thuỷ tinh — tiếng lách cách rời rạc, không thành giai điệu. Dễ vỡ, nên tránh chỗ gió mạnh.
Nếu mua ở cửa hàng, hãy gõ thử từng ống bằng ngón tay và nghe hết cho tới lúc tiếng tắt hẳn. Bạn sẽ sống với chính tiếng đó nhiều lần mỗi ngày.
Số ống và cao độ
Bạn sẽ nghe nhiều chuyện về số ống — phải là số này, kiêng số kia. Các nguồn không thống nhất với nhau, và tuỳ hệ mà cách đếm khác hẳn.
Thứ chắc chắn đo được thì đơn giản hơn: số ống quyết định tiếng có thành giai điệu hay không. Ít ống thì ra vài nốt rời; nhiều ống thì ra chuỗi âm dày hơn. Bộ được chỉnh cao độ theo thang âm nghe dễ chịu hơn hẳn bộ cắt ống tuỳ tiện, và đây là khác biệt bạn nghe ra ngay trong ba giây.
Nếu muốn theo một quan niệm về số, cứ theo — chỉ đừng vì con số mà chọn một bộ có tiếng bạn không thích.
Chỗ treo: gió vừa đủ, không phải gió mạnh
Đây là chỗ nhiều người tính sai. Treo ngay hành lang hút gió hoặc ban công tầng cao thì chuông kêu liên tục, và tiếng kêu không ngừng chuyển từ dễ chịu sang mệt rất nhanh.
Chỗ hợp lý là nơi có gió thoảng theo lúc: hiên nhà khuất, góc ban công có vách che bớt, gần cửa sổ mở hé, trong nhà ở chỗ luồng gió đi qua chứ không phải chỗ gió thốc.
Ba chỗ nên tránh: ngay trên đầu giường hoặc sát phòng ngủ — kể cả người thích tiếng chuông cũng khó ngủ khi nó kêu lúc hai giờ sáng; sát tường chung với hàng xóm; và ngay lối người đi qua, vì va đầu vào chuông kim loại đau hơn bạn nghĩ.
Hàng xóm — phần không ai nhắc khi bán
Nói thẳng: chuông gió là một trong những nguồn mâu thuẫn hàng xóm phổ biến ở chung cư và nhà phố san sát. Tiếng chuông với người treo là dễ chịu, với người không chọn nó thì là tiếng ồn — và nó kêu cả đêm.
Vài cách giảm rủi ro mà không phải bỏ món đồ: chọn tre hoặc gỗ thay kim loại ống dài; treo ở mặt trong ban công thay vì mép ngoài; gỡ xuống hoặc buộc gọn khi có bão và khi đi vắng dài ngày; và nếu ở chung cư, xem trước nội quy toà nhà — nhiều nơi có quy định về vật treo ngoài ban công, chủ yếu vì lý do an toàn.
Nếu hàng xóm đã nói thì hãy coi đó là thông tin thật, đừng coi là chuyện họ khó tính. Đổi sang bộ tre thường giải quyết xong mà không mất gì.
Treo cho chắc
Chuông gió nhẹ nên người ta hay chủ quan. Nhưng nó treo ở ngoài trời, chịu gió giật, và thường ở trên cao — rơi xuống chỗ có người đi lại là chuyện đáng tính trước.
- Móc treo phải bắt vào kết cấu thật: dầm, xà, khung cứng. Không bắt vào tấm ốp, trần giả hay nan che nắng.
- Dùng móc có ngàm khoá hoặc thêm một vòng dây phụ, để gió giật không làm nó tuột khỏi móc hở.
- Kiểm dây treo vài tháng một lần — dây cước và dây dù ngoài trời mục dần vì nắng, và đứt mà không báo trước.
- Ở ban công cao tầng, tính cả tình huống rơi ra ngoài. Nếu không chắc chắn tuyệt đối thì treo phía trong.
Chuông gió trong nhà thì khác ngoài trời
Treo trong nhà thì gió ít hơn nhiều, nên nhiều bộ gần như không bao giờ kêu. Với người muốn có tiếng thì đó là thất vọng; với người chỉ thích hình dáng thì lại vừa ý. Biết mình thuộc nhóm nào trước khi mua sẽ tiết kiệm được một lần bực.
Muốn nó kêu trong nhà thì treo ở chỗ có luồng khí thật sự đi qua: giữa hai cửa sổ mở đối nhau, gần cửa ra vào hay dùng, hoặc trong tầm gió của quạt trần ở mức chậm. Bộ nhẹ bằng tre, vỏ sò hoặc thanh mỏng phản ứng với gió yếu tốt hơn bộ ống kim loại nặng.
Ngược lại, nếu treo trong nhà chủ yếu để nhìn thì nên chọn bộ có dáng đẹp cả khi đứng yên — nhiều bộ chỉ đẹp lúc chuyển động, treo im một chỗ trông rất trống.
Khi nào nên gỡ xuống hẳn
Có mấy tình huống mà gỡ xuống là hợp lý, và không có gì phải ngại: nhà có người ốm cần ngủ yên, có trẻ sơ sinh, có người làm ca đêm ngủ ngày. Một món trang trí không đáng để cả nhà mất ngủ.
Tương tự khi sửa nhà, khi sơn lại ban công, hoặc khi chuyển chỗ ở — tháo trước thì đỡ hỏng và đỡ mất. Gói từng ống bằng giấy mềm rồi cuộn chung dây lại, đừng để chúng va nhau trong thùng.
Và nếu bạn treo thử một thời gian rồi nhận ra mình không thích tiếng đó, cứ gỡ xuống. Không có quy tắc nào bắt một món treo lên rồi phải giữ nguyên chỗ mãi.
Giữ gìn theo chất liệu
Kim loại — nhôm và inox chịu ngoài trời tốt; đồng lên patina theo thời gian, đó là tự nhiên chứ không phải hỏng. Nếu muốn giữ sáng thì dùng dung dịch chuyên cho đồng.
Tre, gỗ — dễ mốc và nứt khi dầm mưa nắng lâu. Treo chỗ có mái che thì bền hơn nhiều; mỗi năm lau một lớp dầu dưỡng gỗ là đủ.
Gốm, thuỷ tinh, vỏ sò — kiểm dây thường xuyên hơn, vì rơi là vỡ chứ không móp.
Với mọi loại: gió lớn thì gỡ xuống. Một bộ chuông đập vào lan can trong đêm bão là hỏng luôn, và ồn hơn bạn tưởng.
Mấy lời rao nên đọc kỹ
Chuông gió cũng có bộ câu bán quen thuộc, và chúng đáng được gọi tên:
- "Treo đúng hướng này mới có tác dụng, sai là phản." — các trường phái không thống nhất về hướng. Chọn hướng theo gió thật ở nhà bạn là điều đo được.
- "Phải đủ số ống mới đúng bộ." — thường đi kèm một bộ đắt hơn.
- "Hàng hợp mệnh, thửa riêng." — kiểm tiếng và kiểm chất liệu trước đã.
Điểm chung: chúng chuyển câu hỏi từ "bạn có thích tiếng này không" sang "bạn có sợ sai không". Với một món treo trong nhà thì câu hỏi đầu mới đúng.
Tóm lại
Chọn theo tiếng trước, hình dáng sau — gõ thử từng ống và nghe tới lúc tắt hẳn. Treo ở chỗ có gió thoảng chứ không phải gió thốc, tránh đầu giường và tránh tường chung.
Móc phải bắt vào kết cấu thật, dây phải kiểm vài tháng một lần, và gió lớn thì gỡ xuống. Còn nếu hàng xóm phàn nàn, đổi sang bộ tre thường là xong chuyện.