Khi nhà có đồ thờ tự mà bạn không theo tín ngưỡng đó
Không ít người ở trong một căn nhà có đồ thờ tự mà bản thân không theo tín ngưỡng nào. Nhà thuê có sẵn bàn thờ của chủ trước; bạn đời theo một tín ngưỡng khác; hoặc người thân mất đi để lại cả một khu thờ mà bạn là người duy nhất còn ở đó.
Đây là hoàn cảnh khá phổ biến nhưng ít được nói tới. Bài này bàn cách cư xử cho phải — không cần bạn tin, chỉ cần bạn không làm điều gì sai.
Nguyên tắc chung: tôn trọng không đòi hỏi niềm tin
Bạn có thể giữ gìn một món đồ vì nó quan trọng với người khác, y như cách bạn giữ gìn kỷ vật của bạn bè. Không ai đòi bạn phải tin điều gì để làm việc đó cho tử tế.
Ngược lại, cũng không ai có quyền ép bạn thực hành một nghi lễ bạn không theo. Hai điều này đi cùng nhau chứ không mâu thuẫn.
Nhà thuê có sẵn bàn thờ
- Hỏi chủ nhà trước tiên: họ muốn giữ lại, muốn chuyển đi, hay để bạn tự quyết.
- Đừng tự dọn hay tự dời khi chưa hỏi — đây là chỗ dễ gây tổn thương nhất.
- Nếu giữ lại thì giữ sạch sẽ: lau bụi, không chất đồ lên, không dùng làm kệ để đồ.
- Ghi vào biên bản bàn giao tình trạng khi nhận, phòng tranh cãi lúc trả nhà.
Nhiều chủ nhà sẽ tự chuyển đi khi được hỏi. Vấn đề chỉ phát sinh khi người thuê tự xử lý rồi mới báo.
Hai người trong nhà khác tín ngưỡng
Chuyện này giải quyết bằng thoả thuận về không gian chứ không phải bằng tranh luận về niềm tin.
- Ai thực hành thì người đó lo phần của mình — dọn dẹp, sắm sửa, làm lễ.
- Khu vực riêng rõ ràng, và bên kia không đụng vào.
- Việc chung trong nhà thì bàn như mọi việc chung: chiếm bao nhiêu chỗ, có mùi khói không, tốn bao nhiêu.
- Đừng cải đạo lẫn nhau qua việc bày biện.
Khi có khách hoặc người thân tới
Người lớn tuổi trong họ có thể thắp hương khi tới chơi, và đó là chuyện bình thường. Chuẩn bị sẵn chỗ để họ làm là phép lịch sự, không phải sự nhượng bộ.
Nếu bạn không biết cách làm thì cứ nói thật: "Cháu không rành, bác chỉ giúp." Phần lớn mọi người quý thái độ đó hơn là một người làm sai mà cố tỏ ra thạo.
Đồ thờ do người đã mất để lại
Đây là trường hợp nặng nhất về mặt tình cảm, và cũng là lúc dễ xảy ra bất đồng trong nhà nhất.
- Đừng quyết một mình nếu còn anh chị em hoặc người thân khác.
- Hỏi xem có ai muốn tiếp nhận trước khi tính chuyện khác.
- Chụp ảnh và ghi lại hiện trạng trước khi dời bất cứ thứ gì.
- Nếu bạn tiếp nhận mà không theo thì giữ sạch sẽ và nguyên vị là đủ; không ai đòi bạn phải làm lễ.
Những việc nên tránh dù bạn không tin
- Dùng khu thờ làm chỗ để đồ — chìa khoá, hoá đơn, đồ ăn.
- Đùa cợt trước mặt người có tín ngưỡng, kể cả khi bạn thấy chuyện đó buồn cười.
- Vứt bỏ đồ thờ như rác thường mà không hỏi ai.
- Chụp ảnh đăng lên mạng khu thờ của gia đình người khác.
Mấy điều này không liên quan tới niềm tin — chúng chỉ là phép lịch sự cơ bản với người khác.
Khi bạn muốn bỏ hẳn
Nếu đồ thuộc về bạn và bạn thật sự muốn thôi giữ, cách làm thì mỗi nhà một khác: có người mang tới nơi thờ tự hỏi ý, có người nhờ người trong họ tiếp nhận, có người gói sạch sẽ rồi xử lý. Không có quy định chung, và không ai đủ thẩm quyền nói cách của bạn là sai.
Điều nên làm là báo cho người trong nhà trước, để không ai bất ngờ.
An toàn: phần không phụ thuộc niềm tin
- Không để hương, nến cháy khi không có ai ở nhà.
- Kê chắc, nhất là khi nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi.
- Dây điện của đèn thờ kiểm định kỳ như mọi thiết bị khác.
- Thông gió nếu có người trong nhà nhạy cảm với khói.
Nói với con cái
Trẻ sẽ hỏi. Trả lời thẳng và không chê: "Đây là chỗ ông bà thờ cúng, nhà mình giữ cho sạch sẽ." Trẻ học được cách tôn trọng điều mình không theo — thứ đó có ích suốt đời, không chỉ trong nhà.
Khi bạn là người thuê và chủ nhà vẫn tới thắp hương
Có chủ nhà giữ lại khu thờ và thỉnh thoảng ghé làm lễ. Thoả thuận rõ từ đầu thì cả hai bên đều nhẹ:
- Báo trước khi tới, không tự mở cửa vào.
- Khung giờ nào tiện cho cả hai.
- Ai lo hương nến và ai chịu trách nhiệm tắt hẳn khi về.
- Ghi vào hợp đồng nếu việc này diễn ra đều đặn.
Ở ghép, ở trọ chung
Người ở cùng phòng có thể có một khu thờ nhỏ của riêng họ. Nguyên tắc như với mọi đồ cá nhân: không đụng vào, không để đồ mình lên đó, và không bình luận.
Nếu có vấn đề thật — khói trong phòng kín, nến để cháy khi ra ngoài — thì nói về đúng vấn đề đó, đừng nói về niềm tin của họ.
Chuyển nhà mà mang theo khu thờ của người khác
- Hỏi người chủ của khu thờ đó muốn làm thế nào — họ quyết, không phải bạn.
- Chụp ảnh cách bày hiện tại để bày lại đúng như vậy ở nhà mới.
- Gói riêng, không gói chung với đồ dùng, và đánh dấu thùng rõ ràng.
- Chọn chỗ ở nhà mới trước khi chuyển, đừng để tạm rồi tính sau.
Nếu người chủ của khu thờ đã không còn, hỏi người lớn tuổi nhất trong nhà. Đây là việc nên có một người đứng ra quyết chứ không nên bàn tập thể giữa lúc đang dọn nhà.
Ba điều gọn lại
- Tôn trọng không đòi hỏi niềm tin, và không ai được ép bạn thực hành điều bạn không theo.
- Nhà thuê thì hỏi chủ trước, đừng tự dọn rồi mới báo.
- Phần an toàn thì làm đầy đủ — nó không phụ thuộc vào việc bạn tin hay không.