Vật khí đặt ngoài trời: chọn chất liệu và cố định thế nào

Đặt một món ngoài sân, trên ban công hay ở cổng là bài toán khác hẳn đặt trong nhà: nắng, mưa, gió, và người qua lại. Bài này bàn cách chọn chất liệu cho chịu được, cách cố định cho khỏi đổ, và mấy chỗ an toàn không được bỏ.

Chất liệu nào sống được ngoài trời

Đá tự nhiên khối đặc — nhóm bền nhất. Chịu nắng mưa tốt, chỉ xỉn màu và lên rêu theo thời gian. Nhược duy nhất là nặng, và nặng lại là ưu điểm về độ vững.

Gốm nung già, sành — chịu được, nhưng cần lưu ý chuyện nước đọng bên trong rồi gặp lạnh ở vùng có mùa lạnh, và chuyện vỡ khi va.

Đồng và kim loại — chịu được nhưng đổi màu nhanh, và ở nhà gần biển thì ăn mòn nhanh hơn nhiều. Xem kỹ phần đế và phần bu lông: chúng thường bằng vật liệu khác và hỏng trước.

Gỗ ngoài trời — chỉ nên dùng loại được xử lý cho ngoài trời, và vẫn phải bảo dưỡng định kỳ. Gỗ trong nhà mang ra ngoài là nứt, cong, mối trong một hai mùa.

Bột đá ép, nhựa, thạch cao — không hợp ngoài trời. Bột đá ép sợ nước tới mức mưa vài mùa là bong rã; thạch cao còn nhanh hơn. Đây là nhóm hay bị bán cho khách mua đặt ngoài sân mà không được nói rõ.

Hỏi thẳng khi mua: "Món này để ngoài trời được không, và bảo hành thế nào nếu để ngoài trời?" Câu thứ hai mới là câu cho biết người bán tin vào hàng của mình tới đâu.

Cố định: việc quan trọng nhất

Món ngoài trời chịu gió, và gió mạnh làm đổ nhiều thứ hơn người ta nghĩ — nhất là món cao, món có mặt phẳng lớn, và món đặt trên đế nhỏ.

Đế phải rộng hơn và nặng hơn phần trên. Đây là nguyên tắc cơ bản mà nhiều món trang trí vi phạm vì lý do thẩm mỹ.

Bắt xuống nền với món cao hoặc món nặng — bu lông nở xuống bê tông, hoặc chôn đế. Với món đặt ở chỗ có người đi lại thì đây không phải tuỳ chọn.

Không đặt trên gạch rời hay trên đất mềm. Nền lún dần và món nghiêng dần, tới lúc đổ thì không ai để ý trước đó.

Kiểm sau mỗi đợt gió lớn — lắc nhẹ xem có xê dịch không, và nhìn chân đế xem nền có nứt hay lún không.

Với ban công chung cư thì nói rõ: không đặt bất cứ vật gì có thể rơi xuống ở mép lan can hay ngoài lan can. Một chậu cây hay một tượng nhỏ rơi từ tầng cao là chuyện chết người, và nhiều nơi có quy định cấm việc này — hỏi ban quản lý.

Nắng: hai chuyện phải biết

Quả cầu thuỷ tinh hay pha lê ngoài trời là rủi ro cháy thật. Nó hội tụ ánh nắng thành một điểm nóng và có thể làm cháy xém sàn gỗ, rèm, lá khô, giấy. Ở ngoài trời có lá khô và vật liệu dễ bắt lửa thì càng nguy hiểm. Đây là quang học, không phải chuyện kiêng kỵ — không đặt loại này ở chỗ nắng chiếu thẳng.

Bề mặt kim loại phơi nắng nóng bỏng tay. Món đặt ở tầm tay trẻ con, hoặc món có phần người ta hay chạm vào, cần tính chuyện này. Buổi chiều một tấm đồng ngoài nắng đủ gây bỏng.

Ngoài ra nắng làm phai màu và nứt lớp hoàn thiện nhanh hơn nhiều so với trong nhà — nên với món có sơn phủ thì tính sẵn chu kỳ sơn lại.

Nước và ẩm

Đừng để nước đọng. Món có lòng chảo, có hốc, có khe ngang là chỗ nước đọng — vừa sinh rêu, vừa là ổ muỗi, vừa làm hỏng vật liệu. Khoan một lỗ thoát nhỏ ở đáy hốc là cách đơn giản nhất, nếu món cho phép.

Chừa khe dưới đế. Món đặt sát mặt nền thì đáy luôn ẩm. Kê lên mấy miếng đệm nhỏ cho không khí đi.

Rêu và tảo làm bề mặt trơn — với món người ta hay đặt chân lên hoặc chống tay vào thì đây là chuyện an toàn, không chỉ thẩm mỹ.

Nhà gần biển thì mọi thứ nhanh hơn nhiều lần, và muối đọng nhiều nhất ở chỗ khuất mưa — nghe ngược nhưng đúng, vì mưa rửa bớt muối còn chỗ có mái che thì muối tích lại.

Đưa vào rồi lại đưa ra: hai chiều đều có bẫy

Chuyện hay gặp là món mua để trong nhà rồi sau đó đem ra sân, hoặc ngược lại. Cả hai chiều đều có chỗ cần lưu ý.

Trong nhà mang ra ngoài. Đây là chiều hay hỏng nhất, vì món vốn không được làm cho ngoài trời. Trước khi mang ra, kiểm xem lõi là gì, lớp hoàn thiện là gì, và chỗ nối dán bằng keo hay bắt vít. Món có phần dán keo thì mưa nắng vài mùa là bong.

Ngoài trời mang vào nhà. Nhẹ hơn nhưng vẫn có việc phải làm: rửa sạch bụi và rêu, để khô hoàn toàn trước khi đặt lên mặt gỗ hoặc lên thảm, và kiểm xem có kiến, có trứng côn trùng trong khe không. Món để ngoài lâu thường có cả một hệ sinh vật nhỏ trong hốc mà nhìn ngoài không thấy.

Sốc nhiệt. Món đá đang phơi nắng gắt mà mang thẳng vào phòng máy lạnh, hoặc ngược lại, có thể nứt. Để nó nguội dần ở chỗ râm một lúc trước khi đưa vào.

Cây và nước ngoài sân: hai thứ đi kèm

Vật khí ngoài trời thường đi cùng cây và tiểu cảnh nước, nên nói luôn phần này.

Nước đọng là ổ muỗi. Bất cứ vật gì chứa nước quá vài ngày — đĩa hứng chậu, hốc tượng, bể nhỏ không có dòng chảy — đều là chỗ muỗi đẻ. Đây là vấn đề sức khoẻ thật, nhất là ở vùng có sốt xuất huyết. Xử bằng cách đổ nước định kỳ, khoan lỗ thoát, hoặc nuôi cá trong bể.

Bơm và đèn dưới nước là thiết bị điện ngoài trời — phần đấu nối phải do thợ có nghề làm, và nhánh đó nên có thiết bị chống dòng rò. Nước và điện gặp nhau là chuyện không đùa được.

Rễ cây lớn dần và có thể đội nền, làm nghiêng món đặt gần đó. Trồng cây lớn thì chừa khoảng cách với chân đế và với tường.

Lá rụng đọng trong hốc giữ ẩm và làm hỏng bề mặt. Dọn định kỳ, nhất là vào mùa cây rụng lá.

An toàn cho người đi lại

Đây là phần khác hẳn so với đồ trong nhà, vì ngoài sân và ở cổng thì có cả người ngoài đi qua.

• Không để vật nhô ra lối đi ở tầm ngang hông hay ngang đầu. Trời tối là lúc người ta va vào.
• Không có cạnh sắc, góc nhọn ở tầm với của trẻ.
• Đủ sáng. Món lớn đặt ở lối vào mà không có đèn là vật cản trong bóng tối.
• Không che khuất tầm nhìn ở chỗ xe ra vào — cổng, đầu ngõ, khúc cua.
• Không chắn lối thoát, không chắn họng nước chữa cháy, không chắn hộp kỹ thuật.

Và nếu món đặt ở phần đất giáp đường hoặc phần chung, nên hỏi trước — quy định về việc chiếm dụng vỉa hè và lối đi chung thì tuỳ địa phương và thay đổi theo thời gian; hỏi phường xã hoặc ban quản lý là cách chắc nhất.

Trộm và hư hỏng do người

Món đẹp đặt ngoài sân là món có thể bị mang đi. Mấy cách giảm:

Món nặng và cố định thì ít bị hơn hẳn.

Đặt trong tầm quan sát — từ cửa sổ, từ camera, hoặc trong vùng có đèn.

Đừng đặt món đắt nhất ở ngoài cùng, sát đường.

Chụp ảnh và ghi lại đặc điểm món có giá trị, để nếu mất thì còn mô tả được.

Và nếu mất thì nó là chuyện tiếc chứ không phải chuyện điềm — ai nói mất món là điềm xấu rồi gợi ý mua món khác đắt hơn thì đó là bán bằng nỗi sợ.

Lịch kiểm: hai lần một năm

Trước mùa mưa bão: siết lại bu lông, xem đế có lún không, tháo hoặc buộc chặt món nhẹ, dọn lá đọng trong hốc.

Sau mùa mưa: xem có nứt mới không, có rêu trơn chỗ nào không, lớp sơn có bong không, và đế còn phẳng không.

Mười lăm phút mỗi lần, và nó bắt được gần hết vấn đề trước khi thành chuyện.

Tóm lại

Đá khối đặc là chất liệu bền nhất ngoài trời; bột đá ép, nhựa và thạch cao thì không hợp — mưa vài mùa là bong rã. Hỏi thẳng người bán món có để ngoài trời được không và bảo hành thế nào nếu để ngoài.

Cố định là việc quan trọng nhất: đế rộng và nặng hơn phần trên, bắt xuống nền với món cao, và không đặt trên đất mềm. Không đặt gì có thể rơi ở mép lan can ban công. Và quả cầu thuỷ tinh ngoài nắng là rủi ro cháy thật, không phải chuyện kiêng kỵ.