Trong nhà có nhiều tín ngưỡng khác nhau: thu xếp thế nào cho êm
Trong rất nhiều gia đình Việt, hai vợ chồng không cùng một tín ngưỡng; hoặc con dâu con rể về nhà mới thấy một nếp thờ tự khác hẳn nhà mình; hoặc một người trong nhà không theo tín ngưỡng nào.
Chuyện này bình thường và phổ biến hơn người ta nói ra. Nhưng vì ít ai bàn thẳng nên mỗi nhà tự mò, và phần lớn va chạm không đến từ khác biệt mà đến từ chỗ không ai nói rõ.
Bài này chỉ bàn phần thu xếp trong đời sống. Những câu thuộc về giáo lý thì phải hỏi người có thẩm quyền trong chính tín ngưỡng đó — không ai bên ngoài trả lời thay được.
Điểm xuất phát: không ai phải bỏ, không ai phải chứng minh
Nếp dễ hỏng nhất là đặt vấn đề thành "nhà mình theo cái nào". Câu hỏi đó tự nó đã tạo ra bên thắng bên thua, và bên thua thì sống trong chính nhà mình như khách.
Cách đặt lại: mỗi người giữ phần của mình, và cả nhà cùng giữ phần chung. Phần chung là bữa cơm, là chuyện chăm nhau, là cách cư xử với hai bên nội ngoại — mấy thứ ấy không thuộc về tín ngưỡng nào.
Tách hai thứ hay bị gộp: việc nhà và việc đạo
Rất nhiều căng thẳng tan đi khi tách rõ hai phần.
Việc nhà là nhớ ngày, về nhà dịp giỗ, chăm phần mộ, ngồi ăn cùng nhau. Đây là việc của con cháu và phần lớn người trong nhà đều tham gia được, dù theo tín ngưỡng nào.
Việc đạo là các nghi thức riêng của một tín ngưỡng. Phần này thuộc về người theo tín ngưỡng ấy, và không nên bắt người khác làm thay.
Ranh giới này gỡ được câu hỏi khó nhất mà nhiều gia đình gặp: người không theo đạo đó có phải làm nghi thức không? — Không. Nhưng có mặt, ngồi cùng, giữ sự tôn trọng thì được, và đó là phần của việc nhà.
Chỗ đặt trong nhà
Nguyên tắc thực tế mà nhiều nhà dùng: mỗi phần một chỗ riêng, đủ trang nghiêm, không bày chung một chỗ.
Không phải vì thứ này kỵ thứ kia — chuyện ấy để người có thẩm quyền của mỗi bên nói. Lý do rất đời: đặt chung một chỗ thì mọi việc chăm sóc, mọi dịp lễ đều thành việc phải bàn, còn tách ra thì ai lo phần nấy mà không vướng nhau.
Nhà chật thì tách bằng chiều cao, bằng hai phòng khác nhau, hoặc bằng một cái tủ có cánh. Phần chung duy nhất nên có là sự sạch sẽ — không ai muốn chỗ của mình bị bỏ bụi, và cũng không ai nên để chỗ của người kia bụi bặm.
Khi người ngoài tặng đồ mang biểu tượng
Chuyện hay gặp: khách tặng một món mang biểu tượng của một tín ngưỡng mà người trong nhà không theo.
Nhận và cảm ơn là đúng — người tặng có ý tốt. Việc đặt ở đâu thì tính sau, và không bắt buộc phải bày ra. Cất giữ đàng hoàng không phải là bất kính; bày ở chỗ không phù hợp rồi để đó bụi bặm mới là điều nên tránh.
Nếu không giữ nữa thì đừng vứt như rác: trao lại cho người theo tín ngưỡng ấy, gửi tới nơi thờ tự, hoặc hỏi người có thẩm quyền của bên đó về cách xử.
Con cái: chỗ phải giữ nhất
Đây là phần quan trọng hơn mọi phần trên.
Đừng bắt đứa trẻ chọn phe. Trẻ con yêu cả hai bên, và câu hỏi "con theo bố hay theo mẹ" đặt chúng vào một thế mà người lớn còn thấy khó.
Đừng nói xấu tín ngưỡng của người kia trước mặt trẻ — kể cả nói đùa. Đứa trẻ không nghe thấy một câu bình luận về tôn giáo; nó nghe thấy một câu chê bố hoặc mẹ nó.
Cách nhiều nhà làm được: kể cho con biết cả hai bên một cách bình thường, đưa con theo cả hai nơi khi có dịp, và để việc chọn cho con khi đủ lớn. Chuyện học hành và nếp sống của con thì bàn riêng, đừng buộc vào câu chuyện tín ngưỡng.
Những lúc căng nhất: cưới hỏi và tang ma
Đây là hai dịp mà mọi khác biệt lộ ra cùng lúc, trước mặt đông người, và không còn thời gian để bàn.
Cách duy nhất giảm được căng là bàn trước, từ rất sớm, và bàn giữa những người sẽ đứng ra lo — không phải bàn giữa đôi vợ chồng rồi để đó.
Những gì cần chốt: nghi thức của bên nào làm ở đâu, ai chủ trì phần nào, thứ tự ra sao, và ai là người báo cho họ hàng biết trước. Phần nghi thức cụ thể thì hỏi người có thẩm quyền của từng bên, đừng tự suy hay nghe người thứ ba kể lại.
Với tang ma, việc bàn trước nghe có vẻ kiêng. Nhưng ai từng trải qua đều biết: bàn lúc bình thường dễ hơn rất nhiều so với bàn trong hai ngày rối bời.
Khi áp lực đến từ hai bên nội ngoại
Thường thì căng thẳng không nằm giữa hai vợ chồng mà nằm ở thế hệ trên.
Hai điều giúp được. Người trong nhà nào thì nói chuyện với bên nhà đó — lời của con ruột bao giờ cũng dễ nghe hơn lời của dâu rể. Và nói bằng việc cụ thể thay vì bằng nguyên tắc: "tụi con vẫn về giỗ đầy đủ, vẫn lo phần này phần kia" thuyết phục hơn mọi lời giải thích về quan điểm.
Còn nếu có người bảo rằng khác tín ngưỡng thì gia đình sẽ gặp chuyện chẳng lành — đó là lời doạ, không phải lời khuyên. Càng không nên là căn cứ để mua thêm bất cứ thứ gì.
Ba điều gọn lại
Một. Đừng hỏi "nhà mình theo cái nào". Mỗi người giữ phần của mình, cả nhà cùng giữ phần chung — bữa cơm, chăm nhau, cư xử với hai bên.
Hai. Tách việc nhà khỏi việc đạo. Người không theo tín ngưỡng đó vẫn tham gia việc nhà được, và không phải làm nghi thức của bên kia.
Ba. Với con cái: đừng bắt chọn phe, và đừng nói xấu tín ngưỡng của người kia trước mặt trẻ — nó nghe thấy một câu chê bố hoặc mẹ nó.